صفر تا صد اعتراض به مالیات طبق ماده 12 دستورالعمل جدید دادرسی مالیاتی

اعتراض به مالیات یکی از مهم‌ترین حقوق قانونی مؤدیان است. بر اساس ماده 12 دستورالعمل دادرسی مالیاتی، نحوه ثبت اعتراض، مرجع صالح برای دریافت آن، اعتراض به برگ تشخیص ناشی از اظهارنامه برآوردی و تکالیف مؤدی در مهلت‌های قانونی مشخص شده است.

آگاهی از این مقررات اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در برخی موارد، رعایت نکردن مهلت 30 روزه اعتراض مالیاتی یا انجام ندادن تکالیف مربوط به اظهارنامه می‌تواند بر روند رسیدگی به پرونده مالیاتی تأثیر بگذارد.

در ادامه، مهم‌ترین مقررات ماده 12 دستورالعمل دادرسی مالیاتی را بررسی می‌کنیم.

روش‌های ثبت اعتراض مالیاتی

طبق ماده 12، مؤدی می‌تواند اعتراض مالیاتی خود را از سه طریق ثبت کند:

1. تسلیم کتبی اعتراض به اداره امور مالیاتی و دریافت رسید.

2. ارسال اعتراض از طریق پست سفارشی به اداره مالیاتی؛ در این روش تاریخ تحویل اعتراض به پست، تاریخ قانونی تسلیم اعتراض محسوب می‌شود.

3. ثبت اعتراض در سامانه الکترونیکی مالیاتی.

بنابراین، ثبت الکترونیکی تنها روش اعتراض نیست و مؤدی می‌تواند حسب شرایط خود از روش حضوری یا پست سفارشی نیز استفاده کند.

اعتراض مالیاتی باید به کدام اداره ارائه شود؟

مرجع صالح برای دریافت اصل اعتراض مؤدی، اداره مالیاتی خدمات مؤدیان است.

اداره امور مالیاتی نیز موظف است اعتراض مؤدی را ثبت کرده و بابت دریافت آن رسید ارائه کند.

این موضوع به‌خصوص در اعتراض‌های کتبی اهمیت دارد و مؤدی باید مدرکی برای اثبات ثبت اعتراض در مهلت قانونی در اختیار داشته باشد.

اعتراض به عملیات اجرایی مالیاتی

در صورتی که پرونده وارد مرحله اجرا شده و برگ اجرایی صادر شده باشد، مرجع دریافت اعتراض تغییر می‌کند.

پس از صدور برگ اجرایی، اعتراض مربوط به عملیات اجرایی باید به اداره وصول و اجرای مربوطه ارائه شود.

بنابراین باید میان اعتراض به اصل مطالبه مالیاتی و اعتراض در مرحله عملیات اجرایی تفاوت قائل شد.

اعتراض مالیاتی توسط وکیل یا نماینده قانونی

اعتراض الزاماً نباید شخصاً توسط مؤدی ثبت شود و امکان اقدام از طریق اشخاص دارای سمت قانونی نیز وجود دارد.

اگر اعتراض توسط وکیل، نماینده قانونی، ولی، وارث، وصی یا قیم انجام شود، تصویر مدارکی که سمت یا نسبت شخص با مؤدی را اثبات می‌کند باید به اعتراض پیوست شود.

در نتیجه، صرف ارائه متن اعتراض توسط نماینده کافی نیست و مدارک اثبات‌کننده سمت وی نیز باید ارائه شود.

اعتراض به برگ تشخیص ناشی از اظهارنامه برآوردی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های ماده 12 به اظهارنامه برآوردی موضوع ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم مربوط می‌شود.

چنانچه مؤدی اظهارنامه مالیاتی خود را در مهلت قانونی تسلیم نکند، سازمان امور مالیاتی می‌تواند براساس اطلاعات اقتصادی و فعالیت مؤدی، اظهارنامه برآوردی تهیه و براساس آن برگ تشخیص مالیات صادر کند.

اگر مؤدی به این برگ تشخیص اعتراض داشته باشد، موضوع مهلت 30 روزه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

مهلت 30 روزه برای ارائه اظهارنامه و اعتراض

اگر مؤدی ظرف 30 روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیات، اظهارنامه مالیاتی خود را ارائه کند، اعتراض او مطابق مقررات قانونی مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.

اما باید به یک نکته مهم توجه داشت:

ارائه اظهارنامه در این مهلت باعث بخشودگی خودکار جرایم و مجازات‌های مربوط به عدم تسلیم اظهارنامه در موعد قانونی نمی‌شود.

به عبارت دیگر، امکان رسیدگی به اعتراض با موضوع جرایم ناشی از عدم تسلیم به‌موقع اظهارنامه، دو مسئله جداگانه هستند.

اگر مؤدی در مهلت 30 روزه اقدام نکند چه می‌شود؟

برای برگ تشخیص ناشی از اظهارنامه برآوردی که مطابق مقررات ابلاغ قانونی شده است، دستورالعمل وضعیت عدم اقدام مؤدی را نیز مشخص کرده است.

با لحاظ مقررات ماده 239 قانون مالیات‌های مستقیم، در شرایط مقرر اگر مؤدی مطابق ماده مذکور اقدام نکرده باشد، پرونده می‌تواند در چارچوب ماده 238 قانون مالیات‌های مستقیم و مراجع حل اختلاف مالیاتی مورد رسیدگی قرار گیرد.

در این وضعیت، رسیدگی پرونده حسب مقررات مربوط، فارغ از تسلیم یا عدم تسلیم اظهارنامه دنبال خواهد شد.

شرط مهم اعتراض به برگ تشخیص برآوردی

اگر مؤدی به برگ تشخیص صادرشده براساس اظهارنامه برآوردی اعتراض داشته باشد، باید ظرف 30 روز از تاریخ ابلاغ، اظهارنامه مالیاتی خود را ارائه کند.

در این صورت، اعتراض می‌تواند:

• مجدداً در اجرای ماده 238 قانون مالیات‌های مستقیم رسیدگی شود؛ یا

• حسب مقررات فصل سوم باب پنجم قانون مالیات‌های مستقیم در مراجع دادرسی مالیاتی مطرح شود.

بنابراین در اعتراض به برگ تشخیص برآوردی، تسلیم اظهارنامه در مهلت مقرر یکی از موضوعات مهمی است که مؤدی باید به آن توجه داشته باشد.

چه زمانی برای اعتراض نیازی به تسلیم اظهارنامه نیست؟

ماده 12 دو استثنای مهم برای الزام به تسلیم اظهارنامه پیش‌بینی کرده است.

در موارد زیر، اعتراض مؤدی بدون الزام مذکور و مطابق قانون مورد رسیدگی قرار می‌گیرد:

1. مشخص نبودن برآوردی بودن مالیات در برگ تشخیص

اگر در برگ تشخیص صادرشده صراحتاً ذکر نشده باشد که مالیات از طریق اظهارنامه برآوردی موضوع ماده 97 تعیین شده است، الزام موردنظر برای تسلیم اظهارنامه اعمال نمی‌شود.

2. فراهم نبودن امکان ثبت اظهارنامه در سامانه

در اعتراض‌های سیستمی، اگر با تأیید معاونت فناوری‌های مالیاتی سازمان امور مالیاتی، امکان تسلیم اظهارنامه در سامانه فراهم نشده باشد، عدم ارائه اظهارنامه مانع رسیدگی به اعتراض نخواهد بود.

وضعیت اعتراض مؤدیان غیرفعال

برای مؤدیان غیرفعال نیز حکم جداگانه‌ای در نظر گرفته شده است.

در مواردی که مؤدی غیرفعال باشد، رسیدگی به اعتراض او از حیث ادعای غیرفعال بودن، مشروط به تسلیم اظهارنامه نیست.

ادعای غیرفعال بودن مؤدی توسط هیأت حل اختلاف مالیاتی بررسی می‌شود. هیأت می‌تواند موضوع را رأساً بررسی کند یا برای بررسی بیشتر قرار کارشناسی صادر کند.

در صورتی که بررسی‌های انجام‌شده خلاف ادعای مؤدی را اثبات کند، تصمیم مقتضی مطابق مقررات اتخاذ خواهد شد.

نکات مهم ماده 12 دستورالعمل دادرسی مالیاتی

برای جلوگیری از ایجاد مشکل در فرآیند اعتراض مالیاتی، مؤدیان بهتر است چند نکته را جدی بگیرند:

• اعتراض را حتماً در مهلت قانونی ثبت کنند.

• رسید یا مستند ثبت اعتراض را نگهداری کنند.

• در ارسال پستی از پست سفارشی استفاده کنند؛ زیرا تاریخ تحویل به پست اهمیت قانونی دارد.

• در اعتراض توسط وکیل یا نماینده، مدارک اثبات سمت را ضمیمه کنند.

• اگر برگ تشخیص ناشی از اظهارنامه برآوردی است، به مهلت 30 روزه تسلیم اظهارنامه توجه ویژه داشته باشند.

• متن برگ تشخیص و نحوه تعیین مالیات را قبل از اعتراض به‌دقت بررسی کنند.

• میان اعتراض به اصل مالیات و اعتراض به عملیات اجرایی مالیاتی تفاوت قائل شوند.